Triệu chứng nhiễm virus Hanta dễ nhầm với các bệnh khác: Hiểu rõ để phòng ngừa

Việc chẩn đoán sớm trường hợp nhiễm virus Hanta có thể khó khăn vì các triệu chứng ban đầu rất giống với các bệnh sốt hoặc bệnh đường hô hấp khác, chẳng hạn như cúm, COVID-19. Virus Hanta nhìn chung không dễ lây từ người sang người nhưng đáng lo ngại là triệu chứng ban đầu khá giống cúm thông thường, dễ khiến người bệnh chủ quan.

Virus Hanta có triệu chứng giống COVID-19, cúm

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) virus Hanta là loại virus lây truyền từ động vật sang người, thường lây nhiễm tự nhiên ở loài gặm nhấm và đôi khi lây sang người. Thuộc họ Hantaviridae trong bộ Bunyavirales, mỗi chủng thường gắn với một loài vật chủ riêng, nơi chúng tồn tại nhưng gần như không gây biểu hiện rõ rệt.

Tùy theo khu vực địa lý, virus Hanta có thể gây ra những hội chứng khác nhau ở người bệnh. Tại châu Mỹ, người nhiễm virus Hanta thường mắc hội chứng tim phổi do Hanta (HCPS), tiến triển nhanh, ảnh hưởng nặng nề đến phổi và tim. Tại châu Âu và châu Á, virus này lại gây sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS), tấn công hệ mạch máu và thận, tiềm ẩn nhiều biến chứng nguy hiểm.

Việc chẩn đoán sớm trường hợp nhiễm virus Hanta có thể khó khăn vì các triệu chứng ban đầu rất giống với các bệnh sốt hoặc bệnh đường hô hấp khác, chẳng hạn như cúm, COVID-19, viêm phổi do virus, bệnh leptospirosis, sốt xuất huyết hoặc nhiễm trùng huyết.

Do đó, việc khai thác tiền sử bệnh cẩn thận là rất cần thiết, đặc biệt chú ý đến khả năng tiếp xúc với động vật gặm nhấm, các nguy cơ nghề nghiệp và môi trường, lịch sử du lịch và tiếp xúc với các trường hợp đã được xác nhận ở những khu vực có virus Hanta.

Việc xác nhận trong phòng thí nghiệm dựa vào xét nghiệm huyết thanh để phát hiện kháng thể IgM đặc hiệu với virus Hanta hoặc sự gia tăng nồng độ IgG, cũng như các phương pháp phân tử như phản ứng chuỗi polymerase phiên mã ngược (RT-PCR) trong giai đoạn cấp tính của bệnh, khi RNA virus có thể được phát hiện trong máu.

Căn bệnh dễ nhầm với cúm nhưng diễn tiến chuyển nặng nhanh

Virus Hanta tồn tại tự nhiên chủ yếu ở các loài gặm nhấm như chuột cống, chuột đồng, chuột nhắt… Virus Hanta có thể sống lâu dài trong cơ thể vật chủ mà không gây bệnh cho chúng, nhưng đặc biệt nguy hiểm khi lây sang người.

Điểm đáng sợ nhất của bệnh là tốc độ diễn tiến rất nhanh. Bệnh nhân ban đầu chỉ sốt nhẹ, đau bụng, đau cơ, buồn nôn như cảm cúm nhưng sau đó nhanh chóng chuyển sang viêm phổi nặng, hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển (ARDS), sốc tuần hoàn, phù phổi, tụt huyết áp và sốc tim. 

Phương pháp điều trị bệnh truyền nhiễm do virus Hanta

Điều trị bệnh truyền nhiễm do virus Hanta chủ yếu là điều trị hỗ trợ. Điều này có nghĩa là bác sĩ sẽ theo dõi chặt chẽ tình trạng người bệnh và hỗ trợ các chức năng quan trọng của cơ thể, đặc biệt là hô hấp, tim mạch và tuần hoàn. Phương pháp điều trị cụ thể phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, mức độ nặng và biểu hiện của từng trường hợp.

Hiện chưa có thuốc đặc trị dành riêng cho nhiễm virus này. Vì vậy, phát hiện sớm, theo dõi sát và can thiệp hỗ trợ kịp thời có vai trò quan trọng trong quá trình điều trị.

Điều trị hỗ trợ tim và phổi

Khi bệnh diễn tiến nặng, người bệnh cần được theo dõi tim mạch và hỗ trợ hô hấp liên tục. Các biện pháp có thể được sử dụng gồm:

• Theo dõi tim liên tục nhằm phát hiện sớm rối loạn nhịp tim hoặc dấu hiệu suy tuần hoàn

• Hỗ trợ hô hấp khi người bệnh khó thở hoặc lượng oxy trong máu giảm

• Thở máy trong trường hợp phổi không còn đảm bảo đủ oxy cho cơ thể

• ECMO, tức hệ thống hỗ trợ tim phổi ngoài cơ thể, có thể được sử dụng trong trường hợp rất nặng khi tim hoặc phổi không hoạt động hiệu quả

• Lọc máu khi cần hỗ trợ loại bỏ chất thải hoặc dịch dư thừa ra khỏi cơ thể

Nếu nghi ngờ hội chứng tim phổi do virus Hanta, người bệnh có thể được chuẩn bị sớm các phương án hồi sức chuyên sâu, trong đó có ECMO, ngay khi nhập viện.

Huyết tương và huyết thanh từ người đã hồi phục

Một số nghiên cứu ghi nhận người bệnh có nhiều kháng thể chống virus thường có kết quả điều trị tốt hơn. Vì vậy, huyết tương tươi đông lạnh hoặc huyết thanh từ người đã khỏi bệnh từng được sử dụng để hỗ trợ điều trị hội chứng tim phổi do virus Hanta, với mục tiêu giảm thiểu nguy cơ tử vong.

Thuốc kháng virus Hanta

Hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu được xem là phương pháp điều trị chuẩn cho hội chứng tim phổi do Hantavirus. Một số thuốc kháng virus phổ rộng như ribavirin và favipiravir đã được nghiên cứu, nhưng hiệu quả còn phụ thuộc vào thời điểm sử dụng và giai đoạn bệnh.

Ribavirin và favipiravir cho thấy một số hiệu quả khi được dùng rất sớm hoặc sau phơi nhiễm. Tuy nhiên, bằng chứng hiện có chưa đủ để khẳng định đây là phương pháp điều trị tiêu chuẩn cho hội chứng tim phổi do virus Hanta.

Ribavirin từng ghi nhận hiệu quả trong điều trị sớm thể bệnh do Hantavirus có liên quan đến thận. Tuy nhiên, thuốc có thể gây tác dụng không mong muốn như thiếu máu tán huyết, tăng bilirubin trong máu, nhịp tim chậm và phát ban. Ribavirin chưa cho thấy hiệu quả khi bệnh đã chuyển sang giai đoạn ảnh hưởng tim phổi và hiện không được khuyến cáo để điều trị hội chứng phổi do virus này gây ra.

Favipiravir được ghi nhận có hiệu quả cao hơn ribavirin trong một số nghiên cứu và không gây thiếu máu như tác dụng phụ. Trên mô hình động vật, thuốc giúp giảm lượng virus trong máu và kháng nguyên trong phổi khi dùng sớm, nhưng không cho thấy hiệu quả tương tự nếu dùng muộn hơn.

Các hướng điều trị đang được nghiên cứu

Bên cạnh ribavirin và favipiravir, nhiều hướng điều trị khác vẫn đang được nghiên cứu, bao gồm:

• Các hoạt chất có khả năng tác động trực tiếp lên virus

• Peptide, tức các phân tử nhỏ có thể tham gia vào quá trình ức chế virus

• Kháng thể

• Một số thuốc kháng virus cổ điển

• Các phương pháp giúp cải thiện chức năng mạch máu và ổn định hoạt động của cơ thể

Làm gì để phòng ngừa virus Hanta?

Hiện chưa phương pháp điều trị đặc hiệu nào chữa khỏi bệnh do virus Hanta gây ra, song việc chăm sóc y tế hỗ trợ sớm là chìa khóa để cải thiện tỷ lệ sống sót và tập trung vào việc theo dõi lâm sàng chặt chẽ và quản lý các biến chứng về hô hấp, tim mạch và thận. Phòng ngừa chủ yếu phụ thuộc vào việc giảm tiếp xúc giữa người và các loài gặm nhấm bị nhiễm bệnh.

Kiểm soát loài gặm nhấm là chiến lược chính để ngăn ngừa virus Hanta. Thường xuyên dọn dẹp nhà cửa, văn phòng, kho bãi sạch sẽ, khô thoáng để hạn chế nơi trú ẩn của chuột.

Chăm sóc chuột cảnh an toàn có thể giúp ngăn ngừa virus Hanta. Chủ nuôi có thể tham khảo ý kiến ​​bác sĩ thú y về việc xét nghiệm virus Hanta cho chuột mới trước khi đưa chúng vào nhà mới, đặc biệt nếu chúng sẽ sống chung với những con chuột khác trong nhà hoặc cơ sở nhân giống. Giữ chuột hoang xa chuột cảnh bằng cách thực hiện các biện pháp ngăn ngừa sự xâm nhập của loài gặm nhấm.

Nên sử dụng các loại trang bị bảo hộ khác nhau cho những người nuôi chuột làm thú cưng và những người dọn dẹp sau khi bị chuột xâm nhập nghiêm trọng. Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch sau khi dọn dẹp, xử lý rác thải, tiếp xúc với chuột hoặc làm việc trong môi trường có nguy cơ. Đây là biện pháp đơn giản nhưng rất quan trọng để ngăn ngừa lây nhiễm gián tiếp.

Sau khi tiếp xúc với chuột hoặc nơi ở của chúng, nếu có biểu hiện sốt, đau cơ, buồn nôn hoặc rối loạn tiêu hóa, hãy đến ngay cơ sở y tế. Đừng quên thông báo cho bác sĩ về việc tiếp xúc với chuột để được chẩn đoán sớm và xử trí kịp thời.