Sốt xuất huyết Dengue: Đừng để “chuyện muỗi” làm lớn

Sốt xuất huyết Dengue là một trong những bệnh truyền nhiễm phổ biến, xuất hiện theo mùa và nếu không có biện pháp điều trị kịp thời sẽ gây ra biến chứng nguy hiểm đến tính mạng của người bệnh. Tại Việt Nam, sốt xuất huyết Dengue vẫn là một thách thức lớn đối với ngành y tế, với số ca mắc ngày càng tăng, đặc biệt tại miền Nam. 

Sốt xuất huyết không chỉ bùng phát ở khu dân cư đông đúc mà còn âm thầm đe dọa nhiều nhóm nghề có môi trường làm việc thuận lợi cho muỗi sinh sôi. Do đó, ưu tiên hàng đầu hiện nay là toàn dân chủ động phòng ngừa sốt xuất huyết Dengue, tuyệt đối không nên chủ quan trước các diễn biến phức tạp và mức độ nguy hiểm của bệnh.

Bài viết dưới đây của Anh Khuê Pharma sẽ cung cấp những thông tin bổ ích đến bạn đọc về loại bệnh dịch nguy hiểm này

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh gì?

Sốt xuất huyết Dengue là một bệnh truyền nhiễm do virus dengue, chủ yếu lây qua vết đốt của muỗi Aedes. Bệnh này thường gặp ở các khu vực có khí hậu nóng ẩm, đặc biệt ở các nước nhiệt đới và cận nhiệt đới. Khi bị nhiễm virus, người bệnh thường trải qua các triệu chứng ban đầu như sốt cao đột ngột, đau đầu, đau cơ, đau khớp, buồn nôn và phát ban trên da.

Trong một số trường hợp, triệu chứng có thể nghiêm trọng hơn, bao gồm xuất huyết dưới da, chảy máu cam, chảy máu chân răng, đau bụng dữ dội, tụt huyết áp hoặc khó thở. Nếu không được theo dõi và điều trị kịp thời, bệnh có thể gây ra sốc sốt xuất huyết, rất nguy hiểm đến tính mạng.

Đa số người mắc sốt xuất huyết có thể hồi phục sau 7-10 ngày nếu được chăm sóc đúng cách, bao gồm nghỉ ngơi đầy đủ, bổ sung nước, đảm bảo dinh dưỡng hợp lý và sử dụng thuốc hạ sốt theo chỉ định của bác sĩ. Tuy nhiên, đối với các ca nặng, nhập viện là cần thiết để theo dõi và điều trị nhằm tránh các biến chứng nghiêm trọng.

>>> Xem thêm: Sốt xuất huyết Dengue không còn theo mùa – Chủ động phòng ngừa ngay hôm nay 

Người mắc sốt xuất huyết có triệu chứng gì?

Các triệu chứng lâm sàng của sốt xuất huyết Dengue có rất nhiều và có thể biểu hiện dưới nhiều hình thái khác nhau, khiến người bệnh dễ nhầm lẫn với các rối loạn hay bệnh lý có triệu chứng tương tự.

Bệnh có khả năng tiến triển theo từng giai đoạn nhất định, mỗi giai đoạn lại đi kèm với những đặc trưng riêng biệt. Chi tiết các giai đoạn như sau:

Giai đoạn đầu

Ở giai đoạn đầu của sốt xuất huyết Dengue, người bệnh thường bắt đầu với cơn sốt cao đột ngột, kéo dài từ 4 – 7 ngày kể từ khi bị muỗi truyền nhiễm virus.

• Ngoài cơn sốt, bệnh nhân có thể xuất hiện các triệu chứng khác cảnh báo như đau đầu liên tục, đau nhức ở vùng hốc mắt, đau khớp và cơ.
• Người bệnh cảm giác chán ăn, buồn nôn, xuất hiện các ban xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng hoặc máu mũi cũng là những biểu hiện thường gặp.
• Các ban sốt xuất huyết thường xuất hiện trên cơ thể từ 3 – 4 ngày sau khi bắt đầu sốt và có xu hướng giảm dần sau 1-2 ngày. Tuy nhiên, tình trạng nổi ban có thể tái xuất hiện vào những ngày sau đó.

Trong giai đoạn này, kết quả xét nghiệm có thể cho thấy số lượng tiểu cầu vẫn trong mức bình thường hoặc giảm dần (nhưng duy trì trên 100.000/mm³). Đồng thời, lượng bạch cầu trong máu thường có xu hướng giảm.

Giai đoạn nguy hiểm

Ở giai đoạn nguy hiểm, thường bắt đầu từ ngày thứ 3 và kéo dài đến ngày thứ 7 của bệnh, bệnh nhân có thể vẫn duy trì tình trạng sốt cao hoặc ngược lại, nhiệt độ có thể giảm bớt.

Tuy nhiên, đây là thời kỳ bệnh chuyển biến phức tạp với nhiều triệu chứng đáng lo ngại, bao gồm:

• Cơn đau bụng nghiêm trọng, kéo dài hoặc gia tăng cường độ, đặc biệt tại vùng gan, khiến người bệnh cảm thấy đau đớn và khó chịu.
• Tình trạng thần kinh bất ổn với các biểu hiện như vật vã, mê man, mơ hồ hoặc buồn nôn và ói mửa liên tục; cảm giác lạnh buốt ở đầu ngón tay và ngón chân.
• Mạch trở nên nhanh nhưng yếu ớt, huyết áp hạ thấp rõ rệt hoặc kẹt mạch, da dần tái nhợt và lạnh. Trong một số tình huống nghiêm trọng hơn, da xuất hiện vân tím rõ nét (biểu hiện của sốc nặng) và lượng nước tiểu giảm đáng kể.
• Tích tụ dịch ở màng phổi và mô kẽ có thể gây ra tình trạng suy hô hấp. Bệnh nhân có thể gặp hiện tượng phù nề mí mắt, làm tăng cảm giác mệt mỏi và khó thở rõ rệt.
• Kèm theo đó, các dấu hiệu xuất huyết dưới da cũng là triệu chứng thường gặp. Các nốt xuất huyết hoặc chấm đỏ nhỏ rải rác thường xuất hiện ở mặt trước của hai cẳng chân, mặt trong của hai cánh tay, hoặc khu vực vùng bụng, đùi và mạng sườn.

Ngoài ra, xuất huyết ở niêm mạc biểu hiện qua các dấu hiệu như chảy máu chân răng, chảy máu cam, nôn ra máu, tiêu phân đen hoặc lẫn máu; một số trường hợp đặc biệt có thể xuất hiện tình trạng xuất huyết âm đạo hoặc tiểu ra máu.

Trong những trường hợp bệnh chuyển biến nặng hơn, bệnh nhân có nguy cơ cao đối mặt với suy tạng. Các tổn thương nặng nề ở gan hoặc suy đa cơ quan liên quan đến gan, thận, tim, phổi và thậm chí là não được ghi nhận.

Những biểu hiện nặng này có thể xảy ra bất kể bệnh nhân đang ở trong trạng thái sốc hay không do sự thoát huyết tương gây ra. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc theo dõi sát sao và can thiệp y tế kịp thời để giảm thiểu nguy cơ tử vong.

Giai đoạn hồi phục

Giai đoạn hồi phục của sốt xuất huyết Dengue thường bắt đầu từ ngày thứ 7 đến ngày thứ 10 của bệnh. Trong thời gian này, người bệnh hết sốt, sức khỏe được cải thiện rõ rệt, cảm giác thèm ăn quay trở lại, lượng nước tiểu tăng lên đáng kể. Số lượng tiểu cầu dần dần tăng cao và trở về mức độ bình thường.

Các triệu chứng sốt xuất huyết Dengue nguy hiểm cần được chú ý đặc biệt, thường biểu hiện qua các dạng xuất huyết ở da, niêm mạc và cơ quan nội tạng.

• Xuất huyết dưới da thể hiện qua các nốt hoặc đốm xuất huyết rải rác trên cơ thể, tập trung nhiều ở mặt trước cẳng chân, mặt trong cánh tay, vùng bụng và đùi.
• Xuất huyết niêm mạc có thể đi kèm các dấu hiệu như chảy máu cam, chảy máu ở chân răng, nước tiểu có lẫn máu, kinh nguyệt kéo dài bất thường hoặc bắt đầu sớm hơn chu kỳ thông thường.

Sốt xuất huyết Dengue không còn theo mùa mà trở thành gánh nặng y tế

Những năm gần đây, sốt xuất huyết Dengue tại Việt Nam ngày càng diễn biến phức tạp, thuộc tốp những nước có số ca mắc cao, đồng thời phạm vi dịch cũng lan rộng hơn trước. 

Theo nghiên cứu trên hệ thống PubMed (Mỹ) – cơ sở dữ liệu miễn phí cung cấp tài liệu khoa học đời sống và y sinh, trong số những người bệnh nhập viện do sốt xuất huyết Dengue, có 3,3 – 4,8% ca trở nặng có nguy cơ bị suy thận cấp (trong đó 14,1% phải chạy thận nhân tạo). Những trường hợp này còn có thể tiến triển thành suy thận mạn tính.

Đáng lo ngại, một người có thể mắc sốt xuất huyết Dengue nhiều lần trong đời. Trong đó, sốt xuất huyết Dengue tái nhiễm lần hai rất nguy hiểm vì tình trạng bệnh thường nặng hơn lần đầu. Người bệnh có thể có những diễn tiến khó tiên lượng, với nguy cơ trở nặng cao hơn. Vì vậy, ngay cả những người từng mắc sốt xuất huyết Dengue cũng không thể chủ quan trước căn bệnh truyền nhiễm này.

Dịch bệnh cũng gây quá tải lên hệ thống y tế. Nhiều bệnh viện tuyến dưới không đủ năng lực điều trị ca nặng, buộc phải chuyển tuyến, tạo gánh nặng lên các bệnh viện (BV) lớn như BV Nhi đồng 1, BV Nhi đồng 2, BV Bệnh nhiệt đới TP.HCM, BV Bệnh nhiệt đới Trung ương…

Ngoài ra, sốt xuất huyết Dengue còn gây ảnh hưởng lớn đến kinh tế – xã hội. Chi phí điều trị cho những ca biến chứng nặng rất cao, có thể lên đến hàng trăm triệu. Hơn nữa, người mắc sốt xuất huyết Dengue cần 1-2 tuần để bình phục, hoặc lâu hơn nếu có biến chứng nặng phải nhập viện. Trong thời gian này, người bệnh sốt xuất huyết Dengue có thể chịu những cơn đau, sốt và mệt mỏi, cần được chăm sóc tích cực. Khi đó, không chỉ chính người bệnh mất khả năng lao động mà người thân cũng bị ảnh hưởng về công việc và thu nhập do phải chăm sóc người bệnh.

Hiện Việt Nam có phác đồ điều trị sốt xuất huyết Dengue được quốc tế đánh giá cao. Tuy nhiên, dịch bệnh vẫn diễn biến phức tạp do nhiều yếu tố, đặc biệt là biến đổi khí hậu. Việc đưa vắc xin sốt xuất huyết Dengue vào sử dụng tại Việt Nam được kỳ vọng giúp giảm nguy cơ bùng phát dịch, hạn chế ca nặng và giảm tải áp lực lên hệ thống y tế.

Nguyên nhân khiến sốt xuất huyết Dengue diễn biến phức tạp

Do biến đổi khí hậu

Miền nam năm 2025, hạn hán kéo dài xâm nhập mặn khiến nước ngọt khan hiếm, buộc người dân phải tích trữ nước, tạo môi trường thuận lợi cho muỗi sinh sôi. Mưa trái mùa bất thường cũng góp phần làm tăng mật độ muỗi truyền bệnh.

Miền trung 1-2 năm trở lại đây mưa bão trái mùa, lũ lụt kéo dài ngay trong mùa khô là nguyên nhân chính khiến sốt xuất huyết Dengue gia tăng

Miền bắc trước đây ít chịu ảnh hưởng của sốt xuất huyết, nhưng biến đổi khí hậu khiến mùa đông ngắn, mùa hè kéo dài hơn và nhiệt độ tăng cao đã tạo điều kiện cho muỗi vằn sinh sôi.

Điều đáng lo ngại là biến đổi khí hậu đang tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi sinh sôi, khiến dịch bệnh lây lan nhanh chóng và khó kiểm soát. Theo các chuyên gia, biến đổi khí hậu là một trong những nguyên nhân gây ra nguy cơ bùng dịch trong năm 2025. Hạn hán, xâm nhập mặn khiến nước ngọt khan hiếm, buộc người dân phải tích trữ nước, tạo môi trường thuận lợi cho muỗi sinh sôi. Mưa trái mùa bất thường cũng góp phần làm tăng mật độ muỗi truyền bệnh.

Yếu tố do con người gây ra

Dân số tập trung đông đúc: Quá trình đô thị hóa khiến cho dân cư tập trung đông đúc, tạo điều kiện cho dịch sốt xuất huyết dễ bùng phát nhanh và rộng hơn.

Ý thức chủ quan của nhiều người: Do bệnh gần như năm nào cũng có, nên tâm lý chủ quan ở một số bộ phận dân cư. Tâm lý tự phun diệt muỗi tại nhà định kì chưa nhiều, chỉ khi nào có dịch bệnh bùng phát, được tuyên truyền thì nhiều hộ dân mới thực hiện, do đó hiệu quả sẽ không được tối đa.

Vì sao bệnh sốt xuất huyết Dengue lại nguy hiểm?

Trong những năm gần đây, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã liên tục cảnh báo về tình trạng gia tăng bệnh sốt xuất huyết trên phạm vi toàn cầu, đồng thời xếp bệnh này vào danh sách 10 “mối đe dọa sức khỏe toàn cầu” với mức đánh giá khẩn cấp y tế cấp độ 3 – mức cao nhất.

Sốt xuất huyết được xem là một căn bệnh nguy hiểm do tính chất diễn biến phức tạp và khó lường. Hiện nay, vẫn chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu nào dành cho căn bệnh này, đồng thời các biến chứng nghiêm trọng của nó, bao gồm nguy cơ tử vong, gây ra những thách thức lớn trong công tác kiểm soát dịch bệnh.

Diễn biến của sốt xuất huyết thường không thể dự đoán trước; ngay cả khi không xuất hiện dấu hiệu cảnh báo rõ ràng, bệnh nhân vẫn có thể gặp tình trạng sốc, thoát dịch, xuất huyết nặng, suy đa cơ quan và thậm chí tử vong.

Đặc biệt, triệu chứng sốt của bệnh dễ bị nhầm lẫn với các nguyên nhân sốt khác, nhất là ở trẻ nhỏ, dẫn đến việc bệnh thường bị bỏ qua trong giai đoạn đầu. Điều này khiến không ít trường hợp chỉ được đưa đến cơ sở y tế khi bệnh đã bước vào giai đoạn nặng, gây khó khăn trong điều trị và làm tăng khả năng tử vong.

Do chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, hiện tại các phương pháp chăm sóc chủ yếu tập trung vào điều trị triệu chứng đối với các trường hợp nhẹ và xử lý các rối loạn sinh lý bệnh đối với những ca bệnh nghiêm trọng.

Nếu không được phát hiện kịp thời, sốt xuất huyết có nguy cơ dẫn đến nhiều biến chứng đáng lo ngại, chẳng hạn như sốc sốt xuất huyết gây giảm tiểu cầu và xuất huyết diện rộng.

Bên cạnh đó, căn bệnh còn làm tăng tính thấm thành mạch, dẫn đến suy giảm thể tích nội mạch và gây sốc hoặc xuất huyết nghiêm trọng.

Các tình trạng tích tụ dịch, suy hô hấp hoặc suy đa tạng nặng, bao gồm tổn thương gan, thần kinh trung ương, tim và các cơ quan khác là những biến chứng đặc biệt nguy hiểm cần được lưu ý trong quá trình điều trị và theo dõi bệnh.

Cách phòng ngừa sốt xuất huyết Dengue hiệu quả bà con nên thực hiện ngay

Kiểm soát dịch không chỉ dừng ở giám sát dịch tễ, kiểm soát véc-tơ hay nâng cao năng lực điều trị, mà còn cần sự chủ động từ mỗi cá nhân – đừng để “chuyện muỗi” trở thành vấn đề nghiêm trọng.

• Phun diệt muỗi tại nhà, nơi sinh sống định kì: 2-3 tháng phun muỗi, diệt côn trùng 1 lần là biện pháp ngăn chặn bệnh hiệu quả nhất hiện nay.
• Phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh: Nhà ở luôn thông thoáng, chum, vại chứa nước mưa ngoài vườn cần được loại bỏ, khơi thông ao tù, ố nước đọng. Từ đó loại bỏ tận gốc ổ bọ gậy, giúp loại bỏ từ xa muỗi vằn
• Sử dụng thuốc chống muỗi và mạng bảo vệ khi ngủ.
• Khám và điều trị kịp thời nếu có dấu hiệu của bệnh

Kết luận

Tóm lại, việc áp dụng các cách phòng sốt xuất huyết Dengue giúp mỗi người có thể chủ động ngăn ngừa nguy cơ mắc phải căn bệnh này và các biến chứng do bệnh gây ra. Ngay khi gặp dấu hiệu nghi do sốt xuất huyết Dengue, người bệnh cần sớm được đưa đến cơ sở y tế uy tín thăm khám, chữa trị.