Bệnh Tay chân miệng ở trẻ: Dấu hiệu, điều trị, theo dõi và chăm sóc tại nhà 

Tay chân miệng ở trẻ có những biểu hiện tổn thương ngoài da và khiến trẻ cảm thấy khó chịu, phiền toái. Bệnh tay chân miệng dễ gây ra biến chứng nếu cha mẹ không kịp thời phát hiện và điều trị cho con.

Bệnh tay chân miệng ở trẻ em có nguy hiểm không, dấu hiệu nhận biết và cách điều trị như thế nào, phụ huynh cần nắm thông tin gì để kịp thời phát hiện nếu không may con mắc phải. Để biết khi nào con có biểu hiện tay chân miệng và cần đi khám với bác sĩ, cha mẹ nên tham khảo thêm bài viết dưới đây của Anh Khuê Pharma nhé.

Bệnh tay chân miệng là gì?

Bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus đường ruột gây ra, điển hình là Coxsackievirus A16 (hay A16) và Enterovirus 71 (EV71). Sau khi xâm nhập cơ thể, virus sẽ trú ngụ tại niêm mạc má hoặc niêm mạc ruột. Sau đó, virus sẽ di chuyển đến các hạch bạch huyết rồi xâm nhập vào máu, cuối cùng là đến niêm mạc miệng và da. Bệnh thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt nhóm 6 tháng – 3 tuổi có nguy cơ diễn tiến nặng hơn. Triệu chứng đặc trưng là các vết loét trong miệng, hồng ban và mụn nước ở tay, chân.

Căn bệnh này rất dễ lây lan từ người này sang người khác trong vòng 1 tuần đầu nhiễm bệnh do tiếp xúc với các dịch tiết mũi họng, nước bọt, chất dịch từ các bọng nước hoặc phân của người bệnh.

Dấu hiệu bệnh tay chân miệng

Khi trẻ có dấu hiệu bệnh tay chân miệng sau đây, cha mẹ cần hết sức chú ý theo dõi, chăm sóc và đưa con đi khám khi cần thiết.

• Bé có biểu hiện mệt mỏi, sốt nhẹ (38 – 38,5 độ C), đau họng, sổ mũi diễn ra trong vài ngày
• Trẻ có triệu chứng đau rát ở răng và miệng, chảy nhiều nước bọt, chán ăn
• Sang thương da: Hồng ban bóng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông
• Sang thương ở niêm mạc: vết loét đỏ hay bóng nước đường kính 2-3mm ở vòm miệng, niêm mạc má, nướu, lưỡi 
• Mụn nước trong miệng thường dập vỡ rất nhanh tạo ra các vết trợt loét rất đau rát làm bệnh nhân khó ăn uống
• Mụn nước, bọng nước ở lòng bàn chân, bàn tay, đôi khi gặp cả mụn nước, bọng nước ở mông
• Mụn nước, bọng nước thường không gây đau rát. Mụn nước tồn tại trong vòng 7 – 10 ngày rồi xẹp xuống và tự mất đi kể cả khi không được điều trị
• Dấu hiệu gợi ý biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp 

• Sốt cao khó hạ • Sốt >39 độ C 
• Sốt > 2 ngày
• Ói nhiều: nhợn ói, ói không kèm tiêu chảy, ói không sau ho
• Hoảng hốt, quấy khóc

Do bệnh cảnh của biến chứng đa dạng nên có thể nhầm với: 

• Viêm phổi, suyễn, viêm thanh quản cấp: do thở nhanh, thở co kéo hay thở rít thanh quản 
• Nhiễm trùng huyết sốc nhiễm trùng: do bệnh cảnh nhập viện sốt cao kèm sốc. 
• Viêm màng não do vi trùng – viêm não 
• Dại: do tri giác hoảng hốt la hét

Tay chân miệng có thời gian ủ bệnh khoảng từ 3-6 ngày. Bệnh nhân có khả năng đào thải virus qua phân trong vòng vài tuần sau.

Sau khi bị bệnh chân tay miệng, bệnh nhân có miễn dịch với chủng virus gây bệnh. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể tái phát nếu nhiễm các chủng virus khác với những lần trước. Vì vậy, cha mẹ không nên chủ quan dù con đã từng mắc bệnh chân tay miệng hay chưa.

Bệnh Tay chân miệng lây qua những đường nào?

Bệnh tay chân miệng ở trẻ có tốc độ lan truyền rất nhanh, trực tiếp từ người sang người thông qua thông qua đường miệng, nước bọt, qua các chất tiết từ mũi, phân của người bệnh.

Trẻ có nguy cơ mắc bệnh cao nếu như:

• Chơi chung, tiếp xúc trực tiếp với người nhiễm bệnh
• Trẻ vô tình  nuốt phải các dịch tiết, nước bọt người bệnh khi ăn uống chung, ho, hắt hơi, nói chuyện
• Tiếp xúc với dịch tiết từ mụn nước của bệnh nhân hoặc phân trẻ bị bệnh
• Dùng chung vật dụng cá nhân, đồ chơi với trẻ bị bệnh

Bệnh tay chân miệng cần nhanh chóng được can thiệp và xử lý, nếu không rất dễ bùng phát thành dịch, đặc biệt với trẻ nhỏ trong độ tuổi đi học, tiếp xúc với nhiều bạn cùng lớp.

Bệnh tay chân miệng có nguy hiểm không?

Tay chân miệng là bệnh lý nguy hiểm nếu không được khám chữa và điều trị kịp thời, nếu không sẽ rất dễ dẫn đến biến chứng nguy hiểm. Vì vậy, ngay khi thấy trẻ có những dấu hiệu bệnh ở tay, chân, miệng giai đoạn 1, cha mẹ nên cho trẻ thăm khám với bác sĩ và điều trị, tránh gặp phải các biến chứng.

Giai đoạn ủ bệnh: Virus sẽ xâm nhập vào cơ thể trẻ và có thời gian ủ bệnh từ 3 – 7 ngày trước khi khởi phát với các triệu chứng rõ rệt.

Ở giai đoạn đầu, bệnh tay chân miệng trẻ em  thể nhẹ chỉ gây loét miệng và/hoặc tổn thương da. Khi đó, bé cần điều trị ngoại trú và theo dõi tại cơ sở y tế. 

Giai đoạn khởi phát: trong từ 1 – 2 ngày, ở giai đoạn này bé nhiễm bệnh sẽ có triệu chứng như sốt nhẹ, mệt mỏi, đau họng, lười ăn, tiêu chảy.

Giai đoạn toàn phát: kéo dài trong 3 – 10 ngày với các triệu chứng tiêu biểu của bệnh như:

• Loét miệng: vết loét đỏ, các vết phỏng nước đường kính từ 2 – 3 mm ở niêm mạc miệng, lưỡi, lợi; làm cho trẻ bị đau miệng, bỏ ăn, tăng tiết nước bọt.
• Các nốt phát ban dạng phỏng nước: các nốt phát ban này ở trong lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông. Các nốt phát ban sẽ tồn tại trong khoảng 7 ngày và tự biến mất nhưng sẽ để lại vết thâm. Không loét và ít khi bội nhiễm.
• Sốt nhẹ
• Nôn

Lưu ý, các trường hợp nhẹ thì trẻ sẽ phục hồi hoàn toàn trong khoảng từ 8 – 10 ngày. Trường hợp bệnh nặng, nếu trẻ bị sốt cao và nôn nhiều lần sẽ có nguy cơ biến chứng về thần kinh, tim mạch, hô hấp. Các biến chứng này thường xuất hiện từ 2 – 5 ngày của bệnh. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể gây tử vong.

Hướng dẫn cách chăm sóc trẻ bị tay chân miệng tại nhà

Để hỗ trợ hiệu quả cho quá trình hồi phục, ba mẹ cần chăm sóc trẻ bị tay chân miệng tại nhà đúng cách. Cụ thể như sau.

Chăm sóc giảm triệu chứng

Hiện bệnh này vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chủ yếu là điều trị triệu chứng và phòng ngừa các biến chứng.

Kiểm soát sốt

Sốt là một trong những triệu chứng thường gặp nhất khi trẻ mắc bệnh này. Để chăm sóc trẻ bị tay chân miệng tại nhà tốt cần kiểm soát tốt cơn sốt, ba mẹ nên cho trẻ sử dụng các loại thuốc hạ sốt được bác sĩ chỉ định như paracetamol theo liều lượng và thời gian sử dụng đúng theo hướng dẫn. Ngoài ra, để giảm sốt hiệu quả hơn, ba mẹ có thể cho trẻ mặc quần áo thoáng mát, lau người bằng nước ấm.

Giảm đau miệng

Các vết loét ở miệng, lưỡi và lợi có thể khiến người bệnh cảm thấy đau rát, khó chịu, đặc biệt là khi ăn uống. Ba mẹ có thể cho trẻ sử dụng nước muối sinh lý súc miệng hàng ngày để vệ sinh nhẹ nhàng vùng miệng của trẻ, đồng thời giúp làm sạch các vết loét và giảm cảm giác đau đớn. Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định một số loại thuốc bôi dạng gel dùng lên các vùng tổn thương để chống nhiễm trùng và giảm đau.

Vệ sinh vùng da tổn thương

Các mụn nước nhỏ màu đỏ ở lòng bàn tay, bàn chân, đầu gối, khuỷu tay có thể khiến trẻ khó chịu, ngứa ngáy. Ba mẹ có thể sử dụng các dung dịch sát khuẩn nhẹ nhàng để vệ sinh lên các vùng da bị tổn thương, sau đó lau khô để vùng da thoáng mát. Tránh dùng kem hoặc thuốc bôi ngoài da khi chưa được bác sĩ chỉ định.

Vệ sinh cá nhân và môi trường

Khi trẻ mắc bệnh này, việc giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống sạch sẽ rất quan trọng để ngăn lây lan và tránh tái nhiễm bệnh.

Lưu ý, cần cách ly trẻ bệnh với những người xung quanh. Khi chăm sóc trẻ, người lớn cần đeo khẩu trang thường xuyên và rửa tay bằng xà phòng trước và sau tiếp xúc với trẻ. Quần áo, tã lót, khăn trải giường cần ngâm dung dịch sát khuẩn cloramin B 2% hoặc luộc qua nước sôi trước khi giặt. Các vật dụng cá nhân của trẻ cũng phải được luộc sôi và sử dụng riêng.

Môi trường sống của trẻ cần được vệ sinh thường xuyên. Lau sàn nhà bằng nước lau sàn, khử trùng đồ chơi và các vật dụng hàng ngày trẻ tiếp xúc để loại bỏ virus và vi khuẩn gây bệnh.

Chế độ dinh dưỡng phù hợp

Trẻ bị tay chân miệng thường có vết loét ở miệng. lưỡi và lợi, nên việc ăn uống gây đau và khó khăn. Vì vậy, ba mẹ cần điều chỉnh chế độ ăn uống của trẻ như sau:

• Cho trẻ ăn các thức ăn mềm, dễ tiêu như cháo loãng, súp, sữa chua, bột yến mạch. Tránh các loại thức ăn cứng, giòn hay có vị chua, cay vì có thể khiến tình trạng loét miệng tệ hơn.
• Cho trẻ uống đủ nước, như nước lọc, nước ép trái cây, súp. Trẻ bị chân tay miệng thường mất nhiều nước do sốt, ăn uống kém, nên việc duy trì lượng nước đầy đủ cho cơ thể rất quan trọng.
• Tránh cho trẻ ăn thức ăn chua, cay, nóng vì có thể tăng cảm giác đau rát các vết loét miệng và khiến trẻ khó chịu.

Phòng ngừa bệnh tay chân miệng ở trẻ em

Virus tay chân miệng có thể bị đào thải ra ngoại cảnh từ phân, dịch hắt hơi, sổ mũi. Vi rút bị bất hoạt bởi nhiệt 56 độ C trong vòng 30 phút, tia cực tím, tia gamma hoặc bởi các dung dịch 2% Sodium hyproclorite (nước Javel), Chlorine tự do.

Virus chịu được pH với phổ rộng từ 3-9. Không hoặc ít bị bất hoạt bởi các chất hòa tan lipid như: Cồn, Chloroform, Phenol, Ether. Ở nhiệt độ lạnh âm 40 độ C, vi rút sống được vài ba tuần.

Hiện tại, vẫn chưa có vaccin phòng bệnh chân tay miệng, dựa vào những thông tin trên đây, để đề phòng bệnh, cần tránh lây lan giữa người này sang người khác bằng cách thực hiện các biện pháp:

• Hạn chế tiếp xúc với bệnh nhân nếu không thực sự cần thiết
• Rửa tay kỹ với xà phòng sau khi chăm sóc bệnh nhân
• Tuyệt đối không được làm vỡ các mụn nước trên da bệnh nhân
• Vệ sinh sạch sẽ đồ dùng của bệnh nhân và lau phòng ở của bệnh nhân bằng các dung dịch sát khuẩn
• Cần theo dõi chặt chẽ và điều trị cho những trẻ có biểu hiện sốt trong vùng dịch
• Cho trẻ nghỉ học, tránh tiếp xúc với các bạn khác cho đến khi khỏi bệnh.
• Cha mẹ không được ôm hôn trẻ. Nếu trong nhà có hai bé, cần nhắc nhớ các bé tránh tiếp xúc gần nhau, không dùng chung quần áo, đồ dùng cá nhân với trẻ nhiễm bệnh.
• Hướng dẫn, tạo thói quen cho trẻ che miệng và mũi khi hắt hơi, ho

Những sai lầm cần tránh khi chăm sóc trẻ bị tay chân miệng

Dù đây không phải là một bệnh mới, nhưng cho đến nay vẫn còn rất nhiều quan niệm sai lầm trong cách chăm sóc người bệnh, làm ảnh hưởng đến tốc độ hồi phục của bệnh nhân.

Hạn chế tắm rửa, quấn kín

Một số phụ huynh quan niệm rằng khi trẻ mắc bệnh, việc hạn chế tắm rửa, quấn kín người và tránh gió kỹ sẽ giúp trẻ nhanh ra ban và mau hồi phục. Thực tế, đây là quan niệm sai lầm vì nếu cơ thể trẻ bị ủ kín quá lâu hay hạn chế tắm sẽ rất dễ bị nhiễm trùng da, từ đó dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm và tăng nguy cơ hình thành sẹo. Nên tắm rửa vệ sinh cơ thể trẻ hàng ngày để hạn chế tối đa nguy cơ nhiễm trùng và rút ngắn thời gian bình phục.

Trẻ chỉ sinh hoạt ở nhà sẽ không bị lây bệnh

Phụ huynh thường nghĩ trẻ ở nhà sẽ không thể mắc bệnh. Nhưng thực tế, đây là bệnh có khả năng lây truyền từ người sang người. Tuy trẻ không đi nhà trẻ, không đến những nơi đông người nhưng vẫn sẽ phải tiếp xúc với người thân trong gia đình, đặc biệt là những người lớn mắc bệnh mà không biểu hiện triệu chứng. Do đó, dù ở nhà, trẻ em và cả người thân cũng cần thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh.

Chỉ trẻ nhỏ mới có thể mắc tay chân miệng

Thực tế, quan niệm chỉ trẻ em mới mắc chân tay miệng là không chính xác. Đối tượng thường mắc bệnh này nhất là trẻ em dưới 5 tuổi và đặc biệt là trẻ dưới 3 tuổi, tuy nhiên, trẻ lớn hơn và người lớn vẫn có nguy cơ mắc bệnh nếu cơ thể chưa có miễn dịch với bệnh. Đặc biệt là ở người suy giảm miễn dịch, bệnh nhân đang sử dụng các loại thuốc ức chế miễn dịch, người bệnh HIV/AIDS…

Thậm chí, nhiều trẻ lớn và người lớn mắc bệnh còn có thể gặp các biến chứng dẫn đến suy hô hấp, tuần hoàn vô cùng nguy hiểm không thua trẻ nhỏ. Do đó, bên cạnh việc phòng bệnh cho trẻ nhỏ, phụ huynh cũng không nên lơ là trong việc phòng bệnh cho nhóm trẻ lớn hơn và cho chính bản thân mình.

Trẻ phải nổi mụn nước trên tay, chân, miệng thì mới bệnh

Không phải ai mắc bệnh này đều sẽ biểu hiện các nốt mụn nước ở vị trí tay, chân, miệng và mọc chi chít. Thực tế, nhiều trẻ chỉ có biểu hiện loét miệng đơn thuần hay chỉ nổi sẩn ngoài da, đặc biệt nếu bị nổi ở mông rất dễ bị nhầm với hăm tã.

Khi có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào ở trẻ nhỏ, ba mẹ nên đưa trẻ đến bệnh viện để được bác sĩ thăm khám, nhằm nắm được mức độ diễn tiến của bệnh cũng như được hướng dẫn cách theo dõi và phát hiện biến chứng.

Tự ý mua thuốc không cần khám bệnh

Thực tế, nhiều ba mẹ tự ý mua thuốc khi phát hiện những triệu chứng bất thường cảnh báo căn bệnh này ở trẻ nhỏ. Việc tự ý sử dụng thuốc uống hoặc thuốc bôi có thể khiến tình trạng bệnh trở nên nặng hơn, thậm chí một số trường hợp điều trị sai cách còn có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng cho trẻ nhỏ.

Trẻ khó ngủ, quấy khóc, hay giật mình do đau miệng

Một sai lầm phổ biến trong chăm sóc trẻ nhỏ bị tay chân miệng là khi thấy trẻ giật mình, quấy khóc ba mẹ chỉ nghĩ trẻ bị đau miệng. Thực tế, nếu trẻ thường xuyên giật mình, chới với có thể là dấu hiệu cảnh báo biến chứng nặng của bệnh và cần được đưa đến bệnh thăm khám kịp thời.

Kết luận

Tóm lại, bệnh tay chân miệng là bệnh thường gặp ở trẻ nhỏ, dễ phát triển thành dịch bởi bệnh dễ lây lan qua tiếp xúc dịch tiết. Bệnh gây ra do virus nên chủ yếu điều trị là điều trị triệu chứng và theo dõi. Bất kỳ dấu hiệu bất thường nào phụ huynh nên đưa trẻ đi khám để được chẩn đoán.