Bệnh sởi ở trẻ em: Dấu hiệu nhận biết và các phương pháp phòng ngừa

Sởi là bệnh truyền nhiễm cấp tính cực kỳ nguy hiểm do virus gây ra, tốc độ lây lan nhanh chóng trong cộng đồng, đặc biệt là ở những khu vực đông người như: nhà trẻ, trường học, khu đông dân cư. Bệnh dễ bùng phát thành dịch, thậm chí đại dịch nếu không có biện pháp phòng ngừa thích hợp. Bệnh sởi ở trẻ em phổ biến và diễn biến nguy hiểm với nhiều biến chứng nghiêm trọng, có thể đe dọa tính mạng của trẻ nếu không được điều trị kịp thời. 

Bài viết dưới đây của Anh Khuê Pharma sẽ tư vấn cách nhận biết bệnh sởi ở trẻ từ sớm, cách điều trị bệnh sởi tại nhà và biện pháp phòng bệnh hiệu quả.

Bệnh sởi ở trẻ em là gì?

Bệnh sởi ở trẻ em là một bệnh lý lây truyền cấp tính qua đường hô hấp được đặc trưng bởi các biểu hiện sốt, viêm kết mạc mắt, viêm long đường hô hấp và tiêu hóa, phát ban ở vùng mặt và nhanh chóng lan rộng ra khắp cơ thể. Virus gây bệnh có thể lây lan ngay cả khi bệnh chưa có biểu hiện ra bên ngoài, kéo dài từ thời gian ủ bệnh đến khi trẻ phát ban hoàn toàn.

Sởi không hoàn toàn là bệnh lành tính chỉ gây phát ban, sốt thông thường. Trẻ nhiễm sởi có thể gặp nhiều biến chứng và bội nhiễm các loại vi khuẩn khác gây ra viêm phế quản, viêm phổi, viêm não, viêm màng não, viêm tủy, viêm ruột, cam tẩu mã, viêm mũi họng, viêm tai xương chũm…, đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe và tính mạng của trẻ. Trong khi đó, sởi vẫn chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu, một khi mắc chỉ có thể áp dụng các phương pháp chăm sóc để giảm nhẹ triệu chứng. Vì thế, phương pháp bảo vệ trẻ tránh khỏi các gánh nặng bệnh tật do sởi gây ra là phòng ngừa chủ động từ sớm, hiệu quả nhất là tiêm chủng vaccine có chứa thành phần sởi khi trẻ vừa đạt 9 tháng tuổi.

Nguyên nhân trẻ mắc bệnh sởi

Bệnh lý này được gây ra bởi virus sởi, thuộc Morbillivirus của họ Paramyxoviridae. Đây là một chủng virus có khả năng lây lan và phát triển nhanh chóng và có nguy cơ bùng phát thành dịch cao khi thời tiết chuyển lạnh, thường xảy ra vào mùa đông-xuân. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, bệnh sởi có thể xuất hiện và phát hiện mạnh mẽ vào bất cứ thời điểm nào trong năm.

Trẻ em có thể nhiễm virus sởi thông qua tiếp xúc trực tiếp với người bệnh vì chủng virus này có thể phát tán ra bên ngoài khi người bệnh nói chuyện, ho, hắt hơi,… Do đó, bệnh sởi dễ lây lan và bùng phát thành dịch tại các khu vực đông người như trường học, nhà trẻ,…

Dấu hiệu bệnh sởi ở trẻ em

Có thể nhận biết bệnh sởi ở trẻ em thông qua các giai đoạn diễn biến điển hình của bệnh như sau:

Giai đoạn ủ bệnh

Sau khi trẻ bị nhiễm virus sởi, bệnh sẽ không khởi phát ngay lập tức mà phải trải qua thời kỳ ủ bệnh kéo dài từ 12 đến 14 ngày, nhưng trong một số trường hợp có thể lên đến 21 ngày. Trong giai đoạn này, các triệu chứng của bệnh chưa xuất hiện rõ ràng.

Giai đoạn khởi phát

Giai đoạn khởi phát hay còn gọi là giai đoạn viêm long đường hô hấp, thường kéo dài từ 2 đến 4 ngày. Trong giai đoạn này, trẻ thường xuất hiện các triệu chứng sốt từ nhẹ đến cao, viêm kết mạc và đỏ mắt, xuất tiết mũi họng, chảy nước mắt và nước mũi nhiều, ho, hạch ngoại biên sưng, tiêu lỏng và biếng ăn. Đặc biệt, sau khoảng 2 ngày sốt cao, trẻ sẽ xuất hiện dấu hiệu Koplik – những hạt trắng nhỏ như hạt vừng trên niêm mạc miệng, tồn tại trong khoảng 12 đến 14 giờ.

Giai đoạn toàn phát

Giai đoạn toàn phát hay còn gọi là giai đoạn phát ban, thường kéo dài khoảng 4 đến 6 ngày, đặc trưng bởi sự xuất hiện của các vết ban đỏ lan rộng ra khắp cơ thể. Ban đỏ do sởi gây ra sẽ xuất hiện theo tuần tự: bắt đầu từ phía sau tai, sau gáy, trán, rồi lan dần xuống cổ, thân mình, ngực, lưng, tứ chi và cả lòng bàn tay, lòng bàn chân. Các vết ban đỏ này có thể mọc thành từng đốm nhỏ hoặc lan rộng ra, kết hợp thành từng đám lớn có kích thước từ 3 – 6mm. Khi phát ban toàn thân, thân nhiệt của trẻ dần giảm.

Giai đoạn hồi phục

Giai đoạn hồi phục hay còn gọi là giai đoạn ban bay ban, thường trẻ đã hết sốt, các vết ban sẽ tồn tại đến ngày thứ 6 kể từ ngày bắt đầu phát ban, sau đó sẽ nhạt dần, chuyển sang màu xám, bong vảy phấn sẫm màu, rồi từ từ biến mất, để lại vết thâm như vằn hổ trên vùng da phát ban. Trẻ có thể có hiện tượng lột da trong giai đoạn này. Tuy nhiên, nếu ban biến mất nhưng trẻ vẫn còn sốt, có thể bệnh đã biến chứng thành các bệnh trạng nguy hiểm hơn.

Bệnh sởi ở trẻ em có lây không?

Sởi là một căn bệnh do virus gây ra. Chủng virus này sinh sống trong chất nhầy ở mũi và cổ họng. Chúng có thể lây lan từ người này sang người khác khi người mang virus nói chuyện, hắt hơi, ho… Do đó, tình trạng này có khả năng lây lan nhanh chóng.

Không chỉ vậy, virus sởi có thể tồn tại trong không khí và trên các bề mặt ở môi trường bên ngoài đến 2 giờ. Vì vậy, khi trẻ chạm vào các giọt bắn có chứa virus gây bệnh trong không khí hay dính trên các bề mặt như tay nắm cửa, bàn,… sau đó, chạm lên miệng, mũi của mình sẽ vô tình khiến virus xâm nhập và tấn công vào cơ thể.

Ngoài ra, trẻ có nguy cơ nhiễm bệnh cao, đồng thời, khi mắc bệnh, bệnh có thể trở nên nghiêm trọng hơn nếu trẻ nằm trong các trường hợp sau:

• Trẻ có hệ thống miễn dịch bị suy giảm do bệnh lý như ung thư;
• Trẻ chưa được tiêm vaccine ngừa sởi;
• Trẻ dưới 12 tháng tuổi;
• Mẹ mắc bệnh sởi trong thai kỳ…

Điều trị tại nhà bệnh sởi ở trẻ em

Bệnh sởi vẫn chưa có thuốc đặc trị, các phương pháp điều trị hiện có đều tập trung điều trị các triệu chứng, hạn chế biến chứng, đồng thời, điều chỉnh chế độ sinh dưỡng và đảm bảo vệ sinh cá nhân sạch sẽ. Bố mẹ có thể điều trị bệnh sởi ở trẻ em tại nhà bằng các biện pháp sau:

• Nếu trẻ sốt trên 38,5 độ C, cần tham khảo ý kiến bác sĩ về một số loại thuốc hạ sốt và tuân thủ liều lượng chỉ định của bác sĩ.

• Cần tránh cho trẻ tiếp xúc với những trẻ khác để hạn chế lây lan và nguy cơ bùng phát dịch khó kiểm soát. 
• Vệ sinh thân thể cho trẻ hàng ngày
• Dọn dẹp, giữ vệ sinh nơi ở và môi trường xung quanh đảm bảo không gian sống sạch sẽ, thoáng mát.

• Trẻ còn bú mẹ nên tiếp tục bú và ăn thức ăn mềm, dễ tiêu, nấu chín kỹ, chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày.

• Chia bữa ăn hằng ngày thành các bữa nhỏ với các loại thực phẩm dễ tiêu nhưng vẫn cung cấp đủ dưỡng chất cho trẻ. Lưu ý, thức ăn cho trẻ cần phải được nấu chín kỹ và đảm bảo vệ sinh.

• Bổ sung thêm các loại vitamin và khoáng chất cho trẻ, đặc biệt là vitamin A. Điều này sẽ hạn chế nguy cơ xuất hiện các biến chứng ảnh hưởng đến mắt của trẻ như loét giác mạc, mù mắt. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), việc bổ sung vitamin A có thể giảm nguy cơ xuất hiện các biến chứng ảnh hưởng đến mắt như loét giác mạc và mù mắt cũng như giảm tỷ lệ tử vong do bệnh sởi

• Nhỏ mắt bằng nước muối loãng 0,9% ngày 3 lần

Lưu ý, trong quá trình chăm sóc trẻ bị sởi tại nhà, bố mẹ cần theo dõi chặt chẽ các biểu hiện và diễn biến bệnh của trẻ. Nếu các triệu chứng của bệnh không có dấu hiệu giảm nhẹ, ngày càng tồi tệ hơn hay trẻ sốt cao kéo dài, hệ miễn dịch suy giảm nghiêm trọng, mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện để được điều trị tích cực ngay lập tức. 

Biến chứng nguy hiểm khi trẻ bị sởi

Trẻ em có sức đề kháng và hệ miễn dịch kém là đối tượng dễ bị tấn công bởi virus sởi. Sau khi đã nhiễm virus, bệnh tiến triển nhanh chóng và có thể gây ra nhiều biến chứng sởi nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời. Các biến chứng sởi ở trẻ em có thể mắc phải gồm:

• Viêm não: nguy cơ xuất hiện lên đến 0.1% tổng số trẻ bị sởi. Khi trẻ xuất hiện biến chứng viêm não cấp tính, trẻ sẽ có các biểu hiện đau đầu dữ dội, mệt mỏi, sốt co giật, hôn mê, nôn liên tục, cứng gáy.
• Viêm phổi: biến chứng này xảy ra do trẻ bị bội nhiễm các vi khuẩn cầu tụ Influenzae type B và Haemophilus.
• Viêm tai giữa: đây là biến chứng thường gặp khi trẻ bị sởi.
• Viêm loét giác mạc, mù lòa.
• Trẻ bị tiêu chảy, nôn ói nghiêm trọng dẫn đến suy dinh dưỡng.
• Tái bùng phát thể lao tiềm ẩn nếu trẻ mang vi khuẩn lao trong trạng thái bất hoạt trước đó do lúc này, virus sởi phát triển mạnh khiến trẻ bị suy giảm hệ miễn dịch.

Phòng ngừa trẻ bị sởi

Hiện nay, phương pháp phòng ngừa bệnh sởi ở trẻ em an toàn và hiệu quả nhất là tiêm vaccine. Theo khuyến cáo của Bộ Y tế, trẻ từ 9 tháng tuổi cần được chủng ngừa vaccine Sởi đơn hoặc vacxin kết hợp Sởi – Quai bị – Rubella (loại Priorix) sớm, tuyệt đối không trì hoãn. 

Nếu việc tiêm vaccine bị trì hoãn, trẻ được tiêm vaccine muộn hơn thì cũng không gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe và hệ miễn dịch của trẻ. Tuy nhiên, nếu trẻ không may tiếp xúc với nguồn bệnh bệnh, globulin miễn dịch có thể được sử dụng để phòng ngăn ngừa sự phát triển của bệnh.

Bên cạnh việc tiêm vaccine ngừa bệnh sởi ở trẻ em, bố mẹ nên tránh cho trẻ tiếp xúc với người đang nhiễm bệnh hoặc nghi ngờ mắc bệnh sởi, giữ vệ sinh cho trẻ và môi trường sống của trẻ sạch sẽ, thoáng mát,… vì môi trường ẩm thấp, kém vệ sinh là điều kiện thuận lợi để vi khuẩn và các tác nhân gây bệnh sinh sôi, phát triển mạnh mẽ. Ngoài ra, bố mẹ chú ý vệ sinh mũi và mắt cho trẻ cẩn thận, đeo khẩu trang và cho trẻ rửa tay bằng xà phòng khử khuẩn khi đến những nơi đông người.

Bệnh sởi ở trẻ em là một căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Việc nhận biến các biểu hiện, hiểu rõ về cách phòng ngừa và điều trị bệnh sẽ giúp bệnh dễ kiểm soát, trẻ nhanh hết bệnh. Đặc biệt, nếu trẻ xuất hiện các biểu hiện bất thường khi mắc bệnh, bố mẹ cần đưa bé đến bệnh viện để được hỗ trợ điều trị ngay lập tức.