Tuyệt đối không chủ quan với 5 bệnh truyền nhiễm khó lường này trong mùa hè 2026

Mùa hè 2026 được dự báo tiếp tục là giai đoạn tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu khi nhiều bệnh truyền nhiễm có xu hướng gia tăng trở lại sau thời gian dài được kiểm soát nhờ tiêm chủng và các biện pháp y tế dự phòng. 

Báo cáo từ các tổ chức quốc tế như Tổ chức Y tế Thế giới hay Gavi cho thấy đây có thể là giai đoạn nhiều rủi ro đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu. 

Nguy cơ gia tăng các ca mắc cúm mùa

Cúm mùa tiếp tục là một trong những bệnh truyền nhiễm phổ biến nhất trên toàn cầu. Sự xuất hiện liên tục của các biến chủng cúm mới khiến nguy cơ bùng phát dịch luôn hiện hữu, đặc biệt trong bối cảnh tỷ lệ tiêm vắc xin cúm tại nhiều quốc gia có xu hướng giảm sau đại dịch COVID-19.

Mùa cúm 2025 – 2026 đã ghi nhận diễn biến phức tạp với sự xuất hiện của các biến thể mới. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm toàn cầu ghi nhận khoảng 1 tỷ ca cúm mùa, trong đó có từ 3 – 5 triệu ca bệnh nặng và khoảng 290.000 – 650.000 ca tử vong liên quan đến hô hấp.

Theo Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ, đã có ít nhất 15 triệu ca mắc, 180.000 ca nhập viện và hơn 7.400 ca tử vong tại Mỹ trong mùa cúm năm nay. Đáng chú ý, tỷ lệ tiêm vaccine cúm ở trẻ em giảm xuống dưới 50% – mức thấp nhất trong nhiều năm. Các chuyên gia lo ngại việc điều chỉnh khuyến nghị tiêm chủng, chỉ tập trung vào nhóm nguy cơ cao, có thể làm suy giảm miễn dịch cộng đồng, tạo điều kiện cho virus lây lan mạnh hơn.

Trong khi đó, virus cúm gia cầm tiếp tục lưu hành rộng rãi ở động vật, với các ca lây nhiễm rải rác sang người. Dù nguy cơ lây truyền giữa người với người hiện vẫn thấp, các chuyên gia cảnh báo khả năng virus biến đổi vẫn là mối lo lớn, trong đó virus H5N1 nổi bật vì độc lực cao, tỷ lệ tử vong lớn ở người.Trong khi đó, virus cúm gia cầm tiếp tục lưu hành rộng rãi ở động vật, với các ca lây nhiễm rải rác sang người.

Dù nguy cơ lây truyền giữa người với người hiện vẫn thấp, các chuyên gia cảnh báo khả năng virus biến đổi vẫn là mối lo lớn, trong đó virus H5N1 nổi bật vì độc lực cao, tỷ lệ tử vong lớn ở người.

Tại Việt Nam, thông tin từ Bộ Y tế cho thấy trong 11 tháng năm 2025, cả nước ghi nhận hơn 132.000 trường hợp mắc cúm mùa, trong đó có 3 trường hợp tử vong. Các chủng virus cúm lưu hành chủ yếu hiện nay gồm cúm A (H1N1), A (H3N2) và cúm B.

Nguy cơ tái bùng phát dịch sởi

Sau nhiều năm được kiểm soát, bệnh sởi đang có dấu hiệu quay trở lại tại nhiều khu vực. Mỹ ghi nhận hơn 2.000 ca trong năm 2025 – mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Các ổ dịch mới tiếp tục xuất hiện từ đầu năm 2026, đe dọa làm mất thành quả loại trừ bệnh đã đạt được trước đó. Quốc gia láng giềng của Mỹ là Canada cũng đã mất trạng thái loại trừ bệnh sởi sau 3 thập kỷ. Tháng 2 vừa qua, sau khi ghi nhận sự gia tăng ca mắc sởi, Singapore cũng áp dụng cách ly bắt buộc và truy vết tiếp xúc.

Sởi là bệnh truyền nhiễm rất dễ lây lan qua đường hô hấp, có thể gây biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, viêm não và tử vong, nhất là ở trẻ nhỏ. Nguyên nhân chính của xu hướng gia tăng là sự suy giảm độ bao phủ vaccine, cùng với tình trạng do dự tiêm chủng do thông tin sai lệch. Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) cảnh báo hàng triệu trẻ em trên thế giới chưa được tiêm đủ liều vaccine sởi.

Sởi đang có nguy cơ trở thành mối lo ngại lớn trên toàn cầu sau nhiều năm được kiểm soát tốt nhờ vắc xin. WHO cho biết số ca sởi đã tăng ở tất cả các khu vực toàn cầu kể từ năm 2024. Tại châu Âu và Trung Á, gần 34.000 ca mắc sởi được ghi nhận trong năm 2025. WHO cảnh báo rằng tỷ lệ bao phủ vắc xin dưới 95% có thể tạo điều kiện để virus tiếp tục lưu hành và gây bùng phát dịch trong cộng đồng.

Tại Việt Nam, bệnh sởi có xu hướng bùng phát theo chu kỳ khoảng 4-5 năm. Trong giai đoạn 2024-2025, số ca mắc gia tăng đáng kể, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Các chuyên gia y tế cho rằng nguyên nhân chủ yếu liên quan đến sự gián đoạn tiêm chủng trong đại dịch COVID-19, cùng với tình trạng thiếu hụt vắc xin cục bộ tại một số địa phương trong những năm gần đây.

Bại liệt (Polio)

Bại liệt từng được xem là gần như đã bị loại trừ khỏi phần lớn thế giới nhờ chương trình tiêm chủng toàn cầu. Tuy nhiên, WHO và nhiều chuyên gia dịch tễ vẫn cảnh báo nguy cơ tái xuất hiện của căn bệnh này nếu tỷ lệ tiêm chủng suy giảm.

Hiện virus bại liệt hoang dại vẫn còn lưu hành tại Afghanistan và Pakistan. WHO nhận định chỉ cần xuất hiện “khoảng trống miễn dịch” trong cộng đồng, nguy cơ hình thành các ổ dịch mới hoàn toàn có thể xảy ra.

Việt Nam đã thanh toán bệnh bại liệt từ năm 2000. Tuy nhiên, trong bối cảnh giao thương và du lịch quốc tế hiện nay, nguy cơ xâm nhập từ bên ngoài vẫn được ngành y tế theo dõi chặt chẽ.

“Bệnh X” – Mối đe dọa tiềm ẩn

“Disease X” (Bệnh X) không phải tên của một loại virus cụ thể mà là thuật ngữ được WHO sử dụng để chỉ một tác nhân gây bệnh mới chưa xác định nhưng có khả năng gây đại dịch trong tương lai. Các chuyên gia nhận định vấn đề không phải là “có xảy ra hay không” mà là “khi nào xảy ra”. Khi các chuyên gia y tế toàn cầu đề cập đến Bệnh X, họ không dự đoán một loại virus cụ thể hay một ngày cụ thể nào mà là mô tả mầm bệnh chưa được biết đến tiếp theo có tiềm năng gây ra một đại dịch hoặc dịch bệnh quốc tế nghiêm trọng.

Khái niệm này được xây dựng nhằm thúc đẩy các quốc gia tăng cường năng lực chuẩn bị và ứng phó với các tình huống y tế công cộng khẩn cấp sau bài học từ đại dịch COVID-19.

Mặc dù năm 2026 không nhất thiết nguy hiểm hơn các năm khác, nhưng một số đánh giá cho thấy thế giới có thể bước vào năm đó với sự chuẩn bị kém hơn so với thời điểm ngay sau đại dịch COVID-19. Bản thân COVID-19 là một sự kiện “Bệnh X” – một loại coronavirus mới lây lan nhanh chóng và bộc lộ những điểm yếu trong giám sát, chuẩn bị và ứng phó.

Các yếu tố được cho là làm gia tăng nguy cơ xuất hiện “Disease X” bao gồm:

• Biến đổi khí hậu.
• Gia tăng tiếp xúc giữa con người và động vật hoang dã.
• Đô thị hóa nhanh.
• Tình trạng kháng kháng sinh.
• Toàn cầu hóa và di chuyển quốc tế.

Cúm gia cầm (H5N1)

Cúm gia cầm tiếp tục là mối đe dọa đáng lo ngại do khả năng lây truyền từ động vật sang người.

WHO cho biết virus cúm gia cầm hiện đã được phát hiện ở chim hoang dã, gia cầm, bò sữa và một số loài động vật có vú khác. Các chuyên gia nhận định khả năng thích nghi trên nhiều loài là dấu hiệu cần theo dõi chặt chẽ vì có thể làm gia tăng nguy cơ xuất hiện chủng virus có khả năng lây lan rộng hơn ở người.

Tại Việt Nam, dịch bệnh trên đàn gia cầm vẫn diễn biến phức tạp. Theo số liệu ngành thú y, trong năm 2025 cả nước ghi nhận 58 ổ dịch cúm gia cầm tại 16 tỉnh, thành phố, với hơn 123.000 con gia cầm bị chết hoặc buộc tiêu hủy. So với cùng kỳ năm 2024, số ổ dịch tăng hơn 3 lần.

Các yếu tố làm gia tăng rủi ro

Ngoài các bệnh cụ thể, nhiều yếu tố đang đồng thời góp phần làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch bệnh trong năm 2026. Trước hết, xung đột và làn sóng di cư khiến hệ thống y tế tại nhiều khu vực bị gián đoạn, tạo điều kiện cho dịch bệnh lan rộng, điển hình là sự gia tăng các ca bệnh tả tại một số quốc gia châu Phi. Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu đang làm thay đổi môi trường sống của các loài trung gian truyền bệnh, qua đó mở rộng phạm vi của các bệnh do muỗi truyền như sốt xuất huyết.

Việc cắt giảm tài chính y tế, đặc biệt tại các quốc gia thu nhập thấp, cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động tiêm chủng và giám sát dịch tễ, làm suy yếu năng lực ứng phó với dịch bệnh. Đồng thời, tình trạng lan truyền thông tin sai lệch về y tế tiếp tục làm suy giảm niềm tin của cộng đồng vào vaccine, khiến các bệnh vốn có thể phòng ngừa có nguy cơ quay trở lại.

Ngoài ra, sự xuất hiện của các mầm bệnh nguy hiểm như virus Marburg, dù còn hiếm gặp, vẫn tiềm ẩn rủi ro lớn do tỷ lệ tử vong cao và khả năng lan rộng nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời.

Trước những thách thức trên, các tổ chức y tế quốc tế kêu gọi tăng cường đầu tư cho hệ thống y tế, nâng cao tỷ lệ tiêm chủng, cải thiện giám sát dịch bệnh và đẩy mạnh hợp tác quốc tế.

Kết luận

Sự quay trở lại của nhiều bệnh truyền nhiễm trong giai đoạn này cho thấy tầm quan trọng của việc duy trì tỷ lệ tiêm chủng cao, tăng cường giám sát dịch tễ, truyền thông khoa học chính xác và đầu tư vào hệ thống y tế dự phòng.

Bạn nên chủ động tiêm phòng các loại vaccine theo lịch ở cơ sở y tế uy tín để đảm bảo được phòng ngừa hiệu quả các bệnh truyền nhiễm mùa hè. Bên cạnh đó, cần duy trì thói quen vệ sinh cá nhân sạch sẽ và giữ môi trường sống thoáng đãng, không để tồn đọng nước – nơi sinh sản của muỗi và các loại côn trùng gây bệnh. 

Bên cạnh việc sử dụng khẩu trang y tế chất lượng, hãy thường xuyên sát khuẩn tay với dung dịch rửa tay có cồn để giảm thiểu nguy cơ lây lan vi khuẩn, virus. Đặc biệt, nếu phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh, hãy đến ngay cơ sở y tế để được tư vấn và điều trị kịp thời, tránh những biến chứng nguy hiểm.